La Chambre a approuvé jeudi une proposition de résolution qui reconnaît la ségrégation dont les métis ont été les victimes dans les colonies belges

Author: Nicolas Baras
BRUXELLES 30/03/2018 02:08 (BELGA)

RB Boek-mixed BW_page256_image26.jpg

Le sort de ces enfants nés d'un père blanc et d'une mère noire, qu'elle soit congolaise, rwandaise ou burundaise, pendant la période coloniale a été longtemps tu. Ils seraient pourtant des milliers à avoir été systématiquement enlevés à leur mère et envoyés par des religieux dans des orphelinats ou des pensionnats. En 1959, à la veille de l'indépendance du Congo, l'État belge a organisé l'envoi d'un grand nombre de ces enfants en Belgique où ils ont été mis sous tutelle, placés dans des homes ou encore adoptés par des familles belges. Ces dernières années, ces enfants sont sortis du silence et ont constitué une association. Des initiatives politiques ont été prises au Sénat et au parlement francophone bruxellois. La Chambre a franchi à son tour une étape. Par cette résolution qui intègre des propositions de Stéphane Crusnière (PS) et Sibylle de Coster (MR), l'assemblée reconnaît la ségrégation des métis et demande au gouvernement de prononcer une déclaration solennelle au nom de la Belgique. Elle formule aussi des demandes plus concrètes, notamment de prendre les mesures nécessaires pour résoudre les problèmes qui subsistent pour certains métis, par exemple ceux dont la nationalité belge a été retirée en 1960. Elle demande également de faciliter les retrouvailles entre les enfants et leur mère grâce à la collaboration des ambassades belges et de mettre en place un mécanisme qui facilite la consultation des archives coloniales en Belgique. (INT, POL, NBA, DEM, fr)

La ségrégation des métis dans les anciennes colonies bientôt reconnue à la Chambre

Lalibre0307.png

La commission des Relations extérieures de la Chambre approuvera ce mercredi une proposition de résolution qui reconnaît la ségrégation dont les enfants métis ont été victimes dans les colonies belges. Par ce texte, le parlement demande également au gouvernement de prononcer une "déclaration solennelle et mémorielle" au nom de la Belgique. La résolution a fait l'objet d'un large consensus. Elle intègre les propositions de Stéphane Crusnière (PS) et Sibylle de Coster (MR) en y adjoignant quelques amendements. Le sort de ces enfants nés d'un père blanc et d'une mère noire, qu'elle soit congolaise, rwandaise ou burundaise, pendant la période coloniale a été longtemps tu. Ils seraient pourtant des milliers à avoir été systématiquement enlevés à leur mère et envoyés par des religieux dans des orphelinats ou des pensionnats. En 1959, à la veille de l'indépendance du Congo, l'Etat belge a organisé l'envoi d'un grand nombre de ces enfants en Belgique où ils ont été mis sous tutelle, placés dans des homes ou encore adoptés par des familles belges. Ces dernières années, ces enfants sont sortis du silence. Une association a vu le jour, des reportages leur ont été consacrés et le centre de recherche CEGESOMA leur a consacré une étude. En 2015, le parlement flamand s'est penché sur la question dans le cadre plus général des adoptions forcées. En mars 2017, le parlement francophone bruxellois a approuvé une résolution. Le 25 avril, à l'occasion d'un colloque organisé par le Sénat, les évêques de Belgique ont présenté leurs excuses à ces enfants et à leurs mères. L'Association Métis de Belgique ne veut toutefois pas en rester là. Elle a appelé l'Etat belge à reconnaître les enlèvements forcés et la discrimination dont ont été victimes les enfants métis. Par cette résolution, la Chambre reconnaît la ségrégation des métis. Elle demande au gouvernement de prendre les mesures nécessaires pour résoudre les problèmes qui subsistent pour certains d'entre eux, par exemple ceux dont la nationalité belge a été retirée en 1960. Elle demande également de faciliter les retrouvailles entre les enfants et leur mère grâce à la collaboration des ambassades belges et de mettre en place un mécanisme qui facilite la consultation des archives coloniales en Belgique. Interrogé à la Chambre en janvier 2017, le ministre des Affaires étrangères, Didier Reynders, avait affiché sa disponibilité. La résolution envisage également une réparation des injustices faites aux mères dont les enfants ont été enlevés. Elle demande aussi un geste symbolique par l'érection d'une stèle commémorant ces souffrances. Elle souhaite également que le travail historique confié au CEGESOMA se poursuive. (Belga)

La commission des Relations extérieures de la Chambre approuvera ce mercredi une proposition de résolution qui reconnaît la ségrégation dont les enfants métis ont été victimes dans les colonies belges. Par ce texte, le parlement demande également au gouvernement de prononcer une "déclaration solennelle et mémorielle" au nom de la Belgique. La résolution a fait l'objet d'un large consensus. Elle intègre les propositions de Stéphane Crusnière (PS) et Sibylle de Coster (MR) en y adjoignant quelques amendements. Le sort de ces enfants nés d'un père blanc et d'une mère noire, qu'elle soit congolaise, rwandaise ou burundaise, pendant la période coloniale a été longtemps tu. Ils seraient pourtant des milliers à avoir été systématiquement enlevés à leur mère et envoyés par des religieux dans des orphelinats ou des pensionnats. En 1959, à la veille de l'indépendance du Congo, l'Etat belge a organisé l'envoi d'un grand nombre de ces enfants en Belgique où ils ont été mis sous tutelle, placés dans des homes ou encore adoptés par des familles belges. Ces dernières années, ces enfants sont sortis du silence. Une association a vu le jour, des reportages leur ont été consacrés et le centre de recherche CEGESOMA leur a consacré une étude. En 2015, le parlement flamand s'est penché sur la question dans le cadre plus général des adoptions forcées. En mars 2017, le parlement francophone bruxellois a approuvé une résolution. Le 25 avril, à l'occasion d'un colloque organisé par le Sénat, les évêques de Belgique ont présenté leurs excuses à ces enfants et à leurs mères. L'Association Métis de Belgique ne veut toutefois pas en rester là. Elle a appelé l'Etat belge à reconnaître les enlèvements forcés et la discrimination dont ont été victimes les enfants métis. Par cette résolution, la Chambre reconnaît la ségrégation des métis. Elle demande au gouvernement de prendre les mesures nécessaires pour résoudre les problèmes qui subsistent pour certains d'entre eux, par exemple ceux dont la nationalité belge a été retirée en 1960. Elle demande également de faciliter les retrouvailles entre les enfants et leur mère grâce à la collaboration des ambassades belges et de mettre en place un mécanisme qui facilite la consultation des archives coloniales en Belgique. Interrogé à la Chambre en janvier 2017, le ministre des Affaires étrangères, Didier Reynders, avait affiché sa disponibilité. La résolution envisage également une réparation des injustices faites aux mères dont les enfants ont été enlevés. Elle demande aussi un geste symbolique par l'érection d'une stèle commémorant ces souffrances. Elle souhaite également que le travail historique confié au CEGESOMA se poursuive. (Belga)

 

 

Een beetje blank, maar niet genoeg

BOEK V/DE WEEK ONVERSNEDEN BELGISCHE RACISME

Veerle Beel schreef een boekbespreking over het boek "Kinderen van Save" geschreven door Sarah Heynssens

  Métiskinderen kregen in België een twijfelachtig statuut.

Métiskinderen kregen in België een twijfelachtig statuut.

Hierin brachtt de historica Sarah Heynssens de ervaringen van 300 kinderen van gemengde afkomst geboren rond 50 in Rwanda en Burundi bijeen.  Ze werden "gered" in speciaal voor hen georganiseerde internaten, want door hun blank "bloed" zouden ze iets beter zijn dan de plaatselijke bevolking maar dan in België werden ze iets minder dan de "witte" mens.

De moeders wisten niet waarvoor ze precies tekenden: een beter leven voor hun kind in een ander land, jawel. Maar waarom kregen ze het adres niet waar hun kind naartoe ging?

Volgens de schrijfster was dit de manier waarop de Belgische overheid omging met de ‘onderdanen’ in de kolonie.

"Inwoners van Congo konden geen Belgisch staatsburger worden, en de inwoners van het mandaatgebied Ruanda-Urundi al helemaal niet. Er werd een strenge scheidslijn getrokken tussen blank en zwart. Er waren aparte scholen, en het duurde lang voor de eerste universiteit voor zwarten in Kinshasa werd opgericht. De Belgen overheersten en hielden de touwtjes in handen."

Sarah Heynssens beschreef ook het verhaal van hun moeders, "inheemse vrouwen die soms uit vrije wil, vaak ook onder dwang, intieme relaties aangingen met blanke kolonisatoren. Ook als ze een traditioneel huwelijk met zo’n man afsloten – bruidsschat incluis – kwamen ze nooit op gelijke voet: de blanke man beschouwde zo’n huwelijk niet als bindend en ruilde de vrouw na verloop van tijd in voor een andere of trouwde tijdens zijn verlof met een Belgische vrouw."

Dit is een historisch werk met bronnen en getuigenisse over "jonge meisjes die letterlijk van de weg werden geplukt en bij de eerste tekenen van zwangerschap werden weggestuurd, over verkrachtingen door onbekende blanken tot relaties die wel gebaseerd waren op liefde. Maar zelfs dan waren de mannen niet altijd in staat om hun inheemse vrouw te doen aanvaarden, of na hun dood te beschermen. De moeders waren altijd de klos: als ze hun kind alleen grootbrachten, werd dat kind toch beschouwd als ‘verlaten’, en onder dwang bij hen weggehaald."

SARAH-HEYNSSENS_Save_0001.jpg

Een van die kinderen getuigt in het boek dat de grotere meisjes in het internaat altijd hoopten dat hun moeder zo snel mogelijk weer zou verdwijnen, want het was toch een beetje gênant, zo’n zwarte moeder hebben. De Witte Zusters lepelden de métiskinderen ook het idee op dat ze superieur waren aan de zwarte kinderen van de nabije school. Zo leerden deze meisjes en jonens zich superieur te voelen ook tegenover hun moeders, hun Afrikaanse familie.

In hun queeste worden er door de zusters en Pater Delooze zo veel mogelijk toestemming verzameld van de moeders hoewel deze niet steeds wisten beseften of op de hoogte werden gebracht: "een beter leven voor hun kind in een ander land, jawel. Maar waarom kregen ze het adres niet waar hun kind naartoe ging?" vraag de onderzoekster zich dan ook af. Nu nog zoek verschillende moeders, anderen stierven zonder te weten . 

Er werd geopteerd om banden met de families zo veel mogelijk door te knippen. Streng in de leer werden zusjes aan de uiteinden van Vlaanderen geplaatst, de broer werd overgebracht naar Denemarken.  Een brief van een Afrikaanse ouder, verwante? Niet op reageren, zo luidde het advies want deze moeders waren onwaardige moeders toch? Ze hadden hun kind toch ‘in de steek gelaten. Blank voelde zich nog altijd mijlenver verheven boven zwart. "Ook de kinderen voelden dat aan den lijve. (...) Ze vielen ten prooi aan alledaags racisme."

Mevrouw Beel sluit haar stuk af met toch een volgend obmering. "Dat racisme was ook geïnstitutionaliseerd: de kinderen werden bij aankomst geen Belg. Ze kregen een twijfelachtig statuut dat sommigen onder hen levenslang last heeft bezorgd. Voor dat onrecht, en alles wat eraan voorafging, kregen de kinderen uit Save vorig jaar excuses van de Belgische Senaat. Het mag toch nog wat méér zijn."

 

SARAH-HEYNSSENS_Save_0002.JPG

Het heeft lang genoeg geduurd

 Heleen Debeuckelaere

Heleen Debeuckelaere

Het heeft lang geduurd, maar eindelijk is er een historisch naslagwerk dat vertelt wat de metiskinderen uit de Belgische kolonies is aangedaan. Het boek De kinderen van Save: een geschiedenis tussen Afrika en België van onderzoekster Sarah Heynssens is het resultaat van een onderzoek van de federale onderzoeksinstelling Cegesoma. Dat startte in 2010, na aandringen van de groep mensen die later de vzw Metissen van België zou worden.  

Een paar maanden geleden zat ik samen met tientallen metiskinderen in de Senaat (DS 29 april). Eindelijk waren we er. Na al die jaren schreeuwen in de woestijn zou de overheid horen wat de kolonisatie voor ons heeft betekend. Het was een dag waar we al lang naar hadden uitgekeken en die is voorafgegaan door veel discussies. Maar we waren er, en wat hebben we genoten.  
De reacties achteraf waren een cadeau. De Kerk bood haar excuses aan, senatoren beloofden ons dat ze alles in het werk zouden stellen om ons toegang tot de archieven te verlenen, om historische fouten zo goed mogelijk te herstellen en om deze blinde vlek in de Belgische geschiedenis aan het licht te brengen. Dat was april. Vandaag zijn we oktober, en is er nog steeds niets veranderd.  

Sarah besluit haar boek met de vaststelling dat alleen een transparant beleid verbetering kan brengen. Ze zegt ook dat er nog steeds een immens taboe heerst over de kwestie van de metissen van de kolonies. Een vaststelling die wij iedere keer opnieuw ondervinden. De resolutie die senator Bert Anciaux (SP.A) in samenwerking met de vzw Metissen van België naar voren had gedragen, is door ingrepen van andere politici vervangen door een resolutie die een schim is van wat ze voordien was.  

Voor de duidelijkheid: vandaag zijn er nog steeds metissen die Belg zijn, maar niet kunnen trouwen omdat ze de nodige documenten niet hebben. Mensen die nog steeds geen volwaardige nationaliteit hebben, terwijl ze door België naar hier zijn gebracht. Het is daar waar het schoentje knelt. Wie mag Belg worden? Als we deze groep toelaten, wat dan met al die andere kinderen die door kolonisten in Congo werden verwekt? En met hun nageslacht?  

Wat in de Senaat is gebeurd, moet nu in de Kamer dunnetjes worden overgedaan. Maar er staat een nieuwe lege doos klaar. Opnieuw wordt er gevraagd aan betrokken politici om een consensus te bereiken. En opnieuw is er de vrees dat het eindresultaat bol zal staan met lege woorden en loze beloftes. Het lijkt er soms op dat de vzw waarvoor dit traject op gang werd gezet, opzij is geschoven. Transparant kun je dat niet noemen.


http://www.standaard.be/cnt/dmf20171010_03123283

Le Sénat appelle les autorités belges à s'excuser auprès des enfants métis

Le Sénat a adopté vendredi une résolution appelant les autorités belges à s'excuser auprès des enfants métis, nés d'un père blanc et d'une mère noire pendant la période coloniale. Bon nombre d'entre eux ont été enlevés à leurs mères et envoyés par des religieux dans des orphelinats ou des pensionnats, notamment à la veille de l'indépendance du Congo, du Rwanda et du Burundi. 

Le texte voté par le Sénat demande en outre que les victimes puissent disposer de toutes les informations disponibles pour tenter d'identifier les membres de leur famille. Seule la N-VA s'est abstenue vendredi lors du vote.

En 1959, à la veille de l'indépendance du Congo, l'Etat belge a organisé l'envoi d'un grand nombre d'enfants métis en Belgique où ils ont été mis sous tutelle, placés dans des homes ou encore adoptés par des familles belges.

Ces dernières années, ces enfants sont sortis du silence. Une association a vu le jour, des reportages leur ont été consacrés et le CEGESOMA (Centre d'études et de documentation guerre et sociétés contemporaines) leur a consacré une étude.

En 2015, le parlement flamand s'est penché sur la question dans le cadre plus général des adoptions forcées. En mars 2017, le parlement francophone bruxellois avait lui aussi approuvé une résolution.

© Belga

Dit is voor de vergeten kinderen van de kolonie

Het leed van de metiskinderen kan niet meer ongedaan worden gemaakt. Maar het is niet te laat voor België om hen te leren koesteren, schrijft Heleen Debeuckelaere in de Standaard van 29 April 2017

 De hoorzitting in de Senaat, afgelopen dinsdag by Bart Dewaele

De hoorzitting in de Senaat, afgelopen dinsdag by Bart Dewaele

Ik ben de kleindochter van een Rwandese vrouw, de dochter van een metis, een van de ‘zondige kinderen’ van Belgische kolonialen met Afrikaanse vrouwen die in de jaren 60 naar België werden gehaald, weggehaald bij hun moeders. Afgelopen dinsdag probeerde ik samen met vele anderen in de Senaat die kinderen een stem te geven (DS 26 april) .

Als het gaat over ons koloniaal verleden hebben we het vaak over wat er daar is gebeurd, alsof het verhalen zijn uit een verre, mysterieuze en gevaarlijke plaats, niet uit een dorp in Limburg of uit de straten van Brussel. Alsof die verhalen uit een ver verleden komen, waar we niet alle dagen over praten. Alsof het verhalen zijn van mensen die honderden jaren geleden hebben geleefd.

Veel van de metiskinderen werden opgevangen in prachtige gezinnen, zijn met veel liefde grootgebracht en zijn zich bewust van de kansen die dit leven hen gegeven heeft. Maar er zijn er ook – en dat is geen kleine minderheid – die staan waar ze staan ondanks hun omstandigheden, niet dankzij.

Je bent zeven, je stijgt op en je komt nooit meer terug. Op een vliegtuig worden gezet naar een ander land – weg van je moederland, naar een vermoedelijk vaderland – terwijl je moeder maar half op de hoogte is, of helemaal niet. In een gezin komen, een pleeggezin, en een pleegzoontje worden, met broertjes en zusjes. Behalve dan dat jij geen broertje bent, maar een speelkameraadje, dat beter niet ergens in uitblinkt, ergens beter in is of slimmer dan het echte zoontje, anders is het niet leuk meer. Je bent geen zoontje, geen broertje, meer een hondje, lijkt het wel.

Dat blijkt nog meer wanneer je op je vijftiende aan de deur wordt gezet, wanneer de liefdadigheid op is en het huis toch te vol. Je komt terecht in een weeshuis, een instelling, waar anderen zijn terechtgekomen omdat ze misdaden hebben gepleegd. Jeugddelinquenten die je direct met hand en tand zullen duidelijk maken wie de baas is. Je komt op een lijst terecht. Voor adoptie. Een lijst voor kinderen die geen ouders hebben. Jij bent geen wees, maar je naam komt toch op die lijst. Ze weten niet waar anders met jou naartoe.

Je komt terecht in een ander gezin, in een andere stad dan je broers en zussen. Je bent te jong om je hun namen te herinneren, om hen nog maar te kunnen beginnen zoeken. Je hoort dingen die je niet begrijpt, maar nooit meer zal vergeten. Van de zuster bijvoorbeeld, wat ‘erfzonde’ is. Je bent zes jaar en je weet weinig over je eigen moeder, maar die erfzonde, die gaat over jou. Van de pastoor hoor je dat je weer wild zal worden op je achttiende. Als volwassen vrouw weet je nog steeds niet wat hij daar nu eigenlijk mee wilde zeggen.

Een nieuw, oude naam

Op school kun je beter niet te hoog mikken. Jij kunt maar beter niet de beste zijn. Niet beter dan de andere, de echte kinderen. Jouw groei wordt bepaald door die van hen. Groter worden is geen optie. Maar je wordt groter en je groeit. En als je haar groeit, moet het er onmiddellijk af. Niemand weet hoe het te kammen, dus houden ze je kort.

Als volwassen man te horen krijgen dat je moeder, je geboortemoeder, een totaal andere naam voor je had gekozen. Niemand schreef hem voor je op toen je weg werd gehaald. Dus je hebt er nooit naar geluisterd. Twijfelen of je die naam dan zal aannemen. Terwijl je hem zelf niet eens over je lippen krijgt.

Na jaren je échte moeder terugvinden. Maar je hebt de papieren niet om haar dichterbij te kunnen brengen. Je kunt niet aantonen dat zij je moeder is, om jullie eindelijk recht te geven op de relatie die jullie is ontnomen. Omdat in een andere administratie ooit iemand anders heeft besloten dat jij geen ouders hebt, en dus ter adoptie kan worden aangeboden. Je kwam terecht in een weeshuis, een instelling, de straat, de bossen. Overgeleverd aan de handen waarin je viel. Soms viel je in goede handen, vaker in handen die niet om je geven, in handen die veel meer van je nemen dan jij wilt geven.

Verhalen die stoppen, wanneer je wilt vertellen wat de pleegvaders, de broers, van jou hebben genomen. Verhalen waarvan je alleen maar wilt zeggen dat ze toch niet met jou en jouw lichaam zijn gebeurd.

We zijn hier nog

Wat denk je dat er kan gebeuren als een kind van zeven jaar in een vreemd land terechtkomt? Waar er geen systeem, geen netwerk is, dat je beschermt. Als je niet buiten dat systeem kunt bestaan omdat je niet volwassen bent, omdat je niet de Belgische nationaliteit hebt, omdat je er gewoonweg niet bij hoort.

Alles wat je denkt dat met deze kinderen kon gebeuren, is gebeurd. En de oplossingen die werden geboden, waren geen oplossingen. Integendeel. Als België de keuze heeft gemaakt om deze kinderen naar hier te brengen, weg te nemen van hun ouders, dan was en is het nog altijd de verantwoordelijkheid van België om voor deze kinderen te zorgen. Om hen te koesteren, te laten groeien, om hun veiligheid te garanderen, zoals wij allen hopen te doen voor onze eigen kinderen.

Die verantwoordelijkheid heeft België niet genomen. Het leed is al geleden, niets wat nog volgt kan dat ongedaan maken. Maar we zijn hier nog, en dus hoeft het verhaal niet zo te eindigen. Ik hoop dat we deze verantwoordelijkheid wel opnemen, en deze kinderen, die nu jouw vrienden, vaders, schoonzussen of moeders zijn, wel koesteren, laten groeien en hun veiligheid garanderen.

Heleen Debeuckelaere schreef deze tekst in samenwerking met Nele Eeckhout, radio- en theatermaker bij Audiocollectief Schik.

‘Kinderen van de zonde’ vragen erkenning

Artikel uit de Standaard van 26/04/2017 door Veerle Beel

Herschrijf de geschiedenisboeken, vragen de metiskinderen uit de Belgische kolonies. Ook het onfraaie verhaal van wat hen is aangedaan, moet erin.

 Jacques Albert (l.) vond pas eind 2015 zijn broer terug, in Wallonië. ‘Het klikte meteen. Een DNA-test was niet nodig.’ Bart Dewaele

Jacques Albert (l.) vond pas eind 2015 zijn broer terug, in Wallonië. ‘Het klikte meteen. Een DNA-test was niet nodig.’ Bart Dewaele

Ze waren gisteren met tientallen afgezakt naar de Senaat, waar ze hun verhaal kwamen doen. Dat van de metiskinderen, of kinderen van Belgische kolonialen met inheemse vrouwen. Vandaag zijn ze volwassen, gepensioneerd, of toch bijna. Zoals Jacques Albert (65), politie-instructeur uit Antwerpen en ­vader van onder meer Maya Albert, die lange tijd het personage Aïsha vertolkt heeft in de Eén-soap Thuis.

Jacques kwam als zevenjarige uit Rwanda naar België om er in een Antwerps pleeggezin op te groeien. Hij heeft een oudere broer, van wiens bestaan hij pas anderhalf jaar geleden op de hoogte werd gesteld. Jean Boreux (68) groeide op bij zijn vader en diens familie in het Waalse Profondeville. Hij is daar restaurantuitbater en ‘heeft niets’ met Afrika. Tot dus zijn broer bij hem aanklopte.

Met de hulp van het Vlaams Centrum voor Adoptie en de historica Sarah Heynssens kreeg Jacques Albert halfweg 2015 toegang tot het Afrika-archief van het departement Buitenlandse Zaken. Hij wilde meer te weten komen over zijn roots: wie waren zijn echte ouders, die in het pleegdossier als ‘onbekend’ geboekstaafd stonden. Hij vond hun namen, maar trof er onverwachts nog een derde aan: die van zijn broer, die drie jaar voor hem geboren werd en wél erkend werd door zijn vader.

Iets met uniformen

‘Het klikte tussen ons vanaf de eerste blik. Een DNA-test was overbodig’, lacht Jacques Albert. ‘We hebben veel gemeen, we hebben bijvoorbeeld allebei iets met uniformen. Ik als politie-instructeur, hij als gewezen diepzeeduiker bij de marine. We hebben elkaar 63 jaar moeten missen. Wat een geschenk om elkaar terug te vinden! Het is fantastisch.’

‘Maar tegelijk voel ik woede tegenover de mensen die deze informatie al die jaren voor mij verborgen hebben gehouden. De moeder-overste in het internaat in Rwanda die mij voor mijn vertrek naar België een andere familienaam gaf. De overheid en de adoptiediensten in België die ons, metiskinderen, in het ongewisse lieten. Ook tegenover mijn vader, die in 2010 overleden is, en mij nooit erkend heeft. Dat begrijp ik niet. Blijkbaar leefde hij bij mijn geboorte al in onmin met mijn Tutsi-moeder. De gevolgen voor mij waren groot: ik heb jarenlang de Belgische nationaliteit niet gehad, ook niet toen ik al lang in België woonde. Dat veroorzaakte veel problemen: als student, bij mijn eerste job, bij mijn huwelijk ...’

Het is het verhaal van veel metiskinderen uit de voormalige Belgische kolonies, Congo, Rwanda en Burundi. Ze werden aan de vooravond van de onafhankelijkheid naar ons land geëvacueerd, in een zogenaamd ‘humanitaire actie’, om hen te redden. Maar eigenlijk werden ze aan hun moeders ontstolen. Uit Rwanda alleen, waar deze kinderen al vroeg in aparte weeshuizen of internaten werden ondergebracht, vertrokken 300 à 400 kinderen met speciale vluchten naar België.

Koloniaal en inheemse

Het waren kinderen van de zonde: geboren uit een relatie tussen een Belgische koloniaal en een ‘inheemse’ vrouw. Als ze niet door hun vader waren erkend – slechts één op de tien vaders deed dat – werden ze weggehaald bij hun moeders, om ze een ‘betere opleiding’ te geven. Toch mikte die scholing niet zo hoog als voor blanke kinderen. De metiskinderen werden vanaf hun kindertijd al gesegregeerd, en die segregatie en discriminatie zijn ook na hun overbrenging naar België blijven duren.

Daarover getuigden gisteren meerdere betrokkenen in de Senaat, waar ze – meer dan een halve eeuw na de feiten – erkenning vragen voor wat hen is aangedaan en wat al zo lang onder de radar blijft.

De hoorzitting kwam er op vraag van de vereniging Metis van België/Metis de Belgique. De kernboodschap van al die getuigenissen: ‘Erken dat onze geschiedenis ook een deel is van de Belgische koloniale geschiedenis, en van de Belgische geschiedenis tout court.’

Belgische overheid aan zet

‘Dit is een heel belangrijke dag voor ons. Bij elk getuigenis was het alsof ik een stukje van mijn eigen verhaal hoorde, ook al is het niet precies hetzelfde’, zei Jacqui Goegebeur (61) na afloop. Haar dochter Heleen Debeuckelaere (27) sprak duidelijke taal in het halfrond: ‘Veel van deze kinderen kwamen weliswaar goed terecht, maar dat was niet het geval voor een grote minderheid onder hen. Wat denk je dat er gebeurt als je als 7-jarige in een land komt dat je niet kent, in een systeem dat je niet erkent en niet beschermt, en waarbij je niet de Belgische nationaliteit krijgt? Wel, alles wat je denkt dat met deze kinderen kon gebeuren, is ook gebeurd.’

Het leed kan niet meer ongedaan worden gemaakt. Daar waren velen het over eens. Maar het is niet te laat voor de Belgische overheid om nu nog haar verantwoordelijkheid te nemen. ‘Want nu zijn wij er nog.’

 

Excuses van Kerk

De Belgische bisschoppen hebben hun excuses aangeboden aan de metiskinderen, Zij werden onder dwang in religieuze ­instellingen geplaatst. De bisschoppen roepen iedere religieuze instantie op om eventuele archieven uit die tijd open te stellen.

De Senaat zelf gaat nog niet tot excuses over. ‘Eerst moeten we zo veel mogelijk ­repareren wat nog kan’, vindt senator Bert Anciaux (SP.A). ‘Want wat we hoorden, getuigt duidelijk van racisme en machtsmisbruik. Hier werden kinder- en mensenrechten geschonden. En wat het des te erger maakt: dit gebeurde ook nog eens met de volle steun van de overheid.’ (vbr)

Wat onze roots zijn

Somaili.JPG

Heidi De Rudder werkte samen met de organisatie Mater Matuta om het verhaal van de gedwongen adopties in het Vlaams Parlement te brengen. Ze slaagde hier wonderwel in. Sindsdien is het verhaal van de kinderen van de kolonisatie, het verhaal van mensen die hun geschiedenis in de publieke leefwereld gooiden, er aandacht voor vroegen, en de steun vroegen en kregen van de Vlaamse, Brusselse en Waalse politici om de discriminatie waar ze slachtoffer van zijn, nu nog steeds, om dit recht'er' te zetten. De eersten mochten alreeds hun dossiers inkijken, sommigen vonden er de naam in van hun geboortedorp, anderen bleken toch wat jonger te zijn dan op hun aktes, of ouder.

Het belang van Limburg bracht dit verhaal van Heidi De Rudder, lid van de Raad van Bestuur van de organisatie, in hun krant.

‘Als iemand een klacht indient bij het Internationaal Gerechtshof, kom ik getuigen' Séverine Uwerijinfura

België moet zijn excuses aanbieden voor de massale kinderroof uit Rwanda en Congo, nu vijftig jaar geleden. Honderden mengbloedkinderen zijn toen van hun moeders weggerukt. Séverine Uwerijinfura werd dertig dagen in de cel opgesloten, opdat ze zich niet zou kunnen verzetten.

Zo kopte Veerle Beel in Frankrijk op 16 juni 2010 haar artikel in de Standaard.
 

Severine.jpg

 

Veerle Beel brengt het verhaal van Séverine Uwerijinfura (66) uit Parijs.  Wat moet je met dit soort verhaal: ‘Mijn psychiater zegt dat ik moet vergeten en afsluiten, want het gewicht van de herinnering weegt zwaar.' Vergeven, neen, volgens de Veerle Beel kan deze moeder dit niet, het is nog niet vergeven, dit is wat je doet "met vee of kippen doet, en voorgoed van hun moeders gescheiden."

‘Niemand vertelde de moeders dat de kinderen naar België zouden worden gestuurd', verklaart Séverine aan de journlist. ‘Niet de zusters van het internaat, niet de vaders, niet de Belgische overheid. Toen de vrouwen hoorden dat ze vertrokken waren, werden velen gek van verdriet. En er was niemand die zich om hun verlies bekommerde, er was geen psychologische hulp om dat te verwerken.'

De vrouw was vijftien toen ze zwanger werd gemaakt door een Belgische koloniaal, Florent Van Damme, Als tiener droeg zij ook al zorg voor de broertjes van haar kind, beiden van andere moeders. 

In de opmerkingen van deze vrouw vindt men deze intieme band terug. ‘Luc viel altijd op mijn borst in slaap', vertelt ze de ene man, "in jouw lach herken ik die van je moeder" herinnert ze de andere man. "O, je gaat steeds meer op haar lijken!"

In haar verhaal klinkt  volgens Veerle Beel de almacht van de koloniale overheid in haar leven door.

Ze was een prematuurtje, maar de zorg door haar moeder hielp haar te overleven. Als enige van de twaalf kinderen, naar school. Dank zij de zorg van de dominee en zijn vrouw heeft ze kunnen overleven. Vanaf 12 jaar ging ze zorgen voor de kinderen van de man die haar zwanger maakte. ‘Later vernam ik van Melanie, zoals hun moeder heette, dat hij haar aan de deur had gezet. Zijn arbeiders moesten haar verjagen als ze zich bij het huis durfde te vertonen. Volgens Melanie had ze geweigerd om met zijn neef te slapen. Blanken vonden het toen blijkbaar doodnormaal om hun zwarte vrouwen met elkaar uit te wisselen!'

Na Melanie kwam Philomène, die Van Damme had leren kennen in zijn eigen bar. Toen ze zwanger werd van Berrie, die nu door zijn adoptie Jacobs heet, beweerde Van Damme dat het kind niet van hem was, zegt Séverine. ‘Philomène heeft een klacht ingediend bij de regent van Kigali, die ook een neef was van Van Damme. Deze heeft zijn oom onder druk gezet tot hij het kind toch erkende.'

Séverine vertrok op een bepaald moment maar haar kind spullen van mij en het kind richting van haar ouders. Van Damme schakelde de koloniale politie in en kwam haar achterna. “Waar is het kind dat je hebt ontvoerd?”, schreeuwden ze. Dat het ook mijn kind was, telde niet. Ze reden langs mijn ouders om de baby op te halen en vervolgens stopten ze mij in de gevangenis. In cel nummer 19.130. Ze scheerden mijn hoofd en staken me in gevangeniskleren. Ik had zoveel melk, die er nu niet meer uitkon. Wat deed dat pijn! Na dertig dagen lieten ze me vrij, zonder proces. Toen was Yuki al naar België vertrokken.'

Wat nu? Wat kan er nog gebeuren om haar pijn te verlichten? ‘De Belgen moeten beseffen wat voor onrecht er vijftig jaar geleden is aangericht', zegt Séverine. ‘

Volgens Veerle wil Séverine ook de vaders ter verantwoording roepen, die, áls ze nog leven, in alle rust van hun oude dag genieten. 'Het gebeurde met honderden kinderen, allen verwekt door kolonialen. Sommigen onder hen plukten knappe jonge meisjes van school of van de straat en als ze hen beu waren, stuurden ze hen weg of schoven ze hen door naar een vriend. Zij hadden de macht en permitteerden zich alles, een beetje zoals de maffia.'

‘Als iemand een klacht indient bij het Internationaal Gerechtshof, kom ik getuigen' aldus SEVERINE UWERIJINFURA

 

Waarheidscommissie nodig voor ‘bastaards van kolonie'

Zo'n commissie moet er nu komen, zegt professor Luc Huyse, specialist in internationaal recht.
 

flap4.jpg

Van onze redactrice Veerle Beel

De 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo is volgens Luc Huyse ‘een goed moment' voor België om zijn schuld te erkennen ten aanzien van de kinderen uit gemengde relaties, tussen een Belgische koloniaal en een vaak jonge zwarte vrouw. Deze kinderen werden al dan niet onder dwang bij hun moeder weggehaald en naar ons land overgebracht, waar ze in pleeggezinnen opgroeiden.

Onder de kinderen zelf, intussen allen 50 jaar of ouder, leeft de vraag naar officiële excuses amper. Zij koesteren gemengde gevoelens, omdat zij niet deloyaal willen zijn aan het land dat hen heeft opgevangen of omdat ze liever vooruit kijken, zegt Jacqui Goegebeur, zelf métis. Haar levensverhaal staat in het boek ‘De bastaards van onze kolonie', dat vandaag in de Gentse Vooruit wordt voorgesteld.

Evarist Nikolakis, ook métis, is wel vragende partij: ‘Niet voor mezelf, want ik heb al zo goed en zo kwaad mogelijk gerouwd. Wel voor onze moeders. Mijn moeder is van verdriet gestorven.'

Séverine, een Rwandese vrouw die in Frankrijk woont en na jaren haar dochter terugvond in ons land, geeft voor het eerst een interview over de diepe wonde die het verlies van haar kind veroorzaakte. Zij vraagt nadrukkelijk een Belgisch pardon: ‘Als Australië dat kon ten aanzien van de aboriginals, waarom België dan niet?'

Er is inderdaad een parallel te trekken, zegt professor Huyse. ‘In dat land heeft een commissie een verslag afgeleverd dat veel stof heeft doen opwaaien en dat ertoe geleid heeft dat de Australische regering haar excuses heeft aangeboden aan de aboriginals. In Canada is er een gelijkaardige commissie gestart over de kinderen van de oorspronkelijke Amerikaanse bevolking die in speciale scholen werden weggestoken. Het is zelfs vergelijkbaar met Ierland, dat arme kinderen in kloosterscholen wegstopte en als huisvuil behandelde.'

Huyse, die in Afrika veel rond verzoening werkt, stelt voor dat er een waarheidscommissie wordt geïnstalleerd die het verschijnsel in kaart brengt. ‘Het kan een belangrijk puzzelstukje vormen in een domein waar de stukken nog erg verspreid liggen. Onze omgang met ons koloniaal verleden is zo stuntelig en traag.' Maar dat verbaast hem niet echt: ‘Net zo stuntelig en traag hebben we het misbruik in de Kerk onder ogen gezien.'

 

 

 

Eén familie, ondanks alles

Vijf kinderen van dezelfde Belgische vader, die hij bij drie verschillende Rwandese vrouwen verwekte, kwamen in ons land terecht, elk in een ander pleeg- of adoptiegezin. Stukje bij beetje vonden ze elkaar en hun eigen geschiedenis terug.

Veerle Beel
De Standaard 16 juni 2010

 

familie_thomasvanaute.jpg

Henri Van Damme(61), zoon van Florent Van Damme en Melanie.

Vraag Henri aan wie hij denkt als het woord ‘familie' valt, en hij aarzelt niet: ‘Aan mijn vader! Ik heb hem altijd graag gezien. En ook aan mijn broers en zussen en hun kinderen.' Henri, Lucy en Luc zijn kinderen van dezelfde moeder, een jonge Rwandese prinses, voor wie hun vader een koe als bruidsschat betaalde. Net als een paar honderd andere métissen belandden ze in het internaat van de Witte Zusters in Save, op zo'n 120 km van Kigali.

‘Een pater had tegen vader gezegd dat het beter was om ons daar naar school te sturen. Maar we gingen wel heel vaak naar huis, in Kigali. Vader heeft ons erkend en we kregen zijn naam. Dat deden veel andere blanken niet. Ze schaamden zich. Ik zie niet in waarom ik boos op hem zou moeten zijn. Lucy en ik hebben heel veel liefde van hem gekregen. Hij stuurde ons naar België omdat er een oorlog dreigde. In het busje op weg naar het vliegtuig moesten we op de grond liggen, omdat er buiten geschoten werd. Ik zag lijken liggen langs de weg. Men vreesde dat wij, halfbloeden, na de onafhankelijkheid vermoord zouden worden. Vader heeft ons uitgewuifd. Hij zei dat we goed moesten studeren, en dat hij ons achterna zou komen. Ik zie hem nog staan. Ik heb lang op hem gewacht, maar in 1970 is hij in Kigali gestorven.'

‘De reis naar België duurde drie dagen. Er waren zusters mee om voor de vele kleintjes te zorgen, maar ik moest voor Berrie zorgen. Hij was nog niet zindelijk. Altijd maar zijn poep afvegen! In Melsbroek werden we uit elkaar gehaald. Daar stonden al die pleegouders te wachten. Die van mij waren te oud om de verplaatsing naar Brussel te maken. De volgende dag brachten de zusters mij naar Zele. Mijn ouders waren zestig, kinderloos en erg vroom. Ik was elf en mocht ineens niets meer. Ze hádden ook niets. Vader had in Kigali een bad en een grammofoonspeler. In Zele wasten we ons in een kuip en wisten ze niets van muziek of cinema. Ik was echt wel met mijn gat in de boter gevallen!' (lacht)

‘We kwamen aan op 17 juni en op het eind van de maand behaalde ik 49 procent in het zesde studiejaar. O, wat was ik verliefd op juffrouw Lutgart, ze zorgde zo goed voor mij. Maar ze dachten dus dat ik niet slim was en stuurden mij naar de vakschool. Ik wilde Latijn leren, maar het werd kleermaker. Later ben ik in de metaalsector gaan werken, bij General Motors – een goeie baan.'

‘Zeven jaar ben ik in Zele gebleven. Van mijn ouders mocht ik bijna nooit naar buiten, behalve als ik de mis diende. Ik, die in Afrika zo vrij als een vogeltje was. Na zeven jaar was het niet meer te houden. Pater Delooz, van de Vreugdezaaiers, die ons naar België hadden gehaald, heeft mij toen een tijdlang onder zijn vleugels genomen. Ik heb ook een jaar lang bij het adoptiegezin van Yuki gewoond. Die mensen waren schatten. Ik ben van daaruit getrouwd toen ik 22 was.'

‘Onze geboortemoeder heb ik nooit teruggezien. Op een dag, toen we thuiskwamen uit Save, was ze verdwenen. Toen ik vader om uitleg vroeg, zei hij dat hij haar had weggestuurd omdat ze een vork en een mes had gestolen. En we aten niet eens met bestek!'

‘Jaren later, ergens in 1994, zat ik met mijn maat Swa in het café, en ineens moest ik huilen. Ik zei: ‘Het is onze moeder. Ze is er niet meer, ik voel het.' Een paar weken later hebben we bericht gekregen dat ze gestorven was. Het had ook ons kunnen overkomen. Toch was ik liever daar gebleven, veel liever. Ik mis mijn jeugd nog elke dag. Het was de mooiste tijd van mijn leven. Als je zoveel liefde en warmte krijgt en vervolgens verliest, blijf je daar je leven lang naar op zoek. Het is misschien daarom dat ik in mijn huwelijk en in volgende relaties nooit veel geluk heb gehad.'

2. Lucy

Lucy Van Damme (58), dochter van Florent Van Damme en Melanie.

Lucy kwam terecht in Jette, in een gezin met zeven kinderen. Op 25 juli 1960 duikt ze op in een artikel in deze krant van de hand van Tilly Stuckens, getiteld: ‘Angst bij zwarte meisjes in ons land. Maar kleine mulatten gelukkig in hun nieuw gezin.' De reporter noteert dat de kleine Lucienne aan haar pleegmama heeft gevraagd: ‘Maar als u sterft, wie moet er dan voor mij zorgen?' Een paar maanden later sterft de vrouw in haar volgende kraambed.

‘De eerste acht jaren van mijn leven ben ik heel gelukkig geweest. Oké, we zaten in het weeshuis omdat onze vader een speciaal geval was. Hij zag de vrouwtjes veel te graag. Maar in de weekends gingen we naar huis. We hadden er een schommel. Ik kreeg er mijn eerste fietsje. Henri en ik, hij heeft ons heel veel affectie gegeven. Luc niet, hem noemde vader steevast ‘le sultan' – de kwaaie. Maar ik was zijn prinsesje.'

‘Eenmaal in Jette heb ik veel liefde opgevat voor mijn pleegmoeder. Een goed mens. Het was een drama toen ze stierf. Mijn pleegvader was heel anders. Ik vind het nog steeds moeilijk om te zeggen, maar hij kon zijn handen niet thuishouden. Hij sliep ook met zijn eigen dochter. Gelukkig kwam moeder Mathil', de adoptiemoeder van Yuki, ieder van ons zoeken. Zij heeft ons uiteindelijk ook weer samengebracht.'

‘In 1965 mocht ik van mijn pleegvader, na lang aandringen, toch eens een weekje op vakantie bij de familie van Yuki. Ik heb moeder Mathil' alles verteld. Zij heeft het gerecht gewaarschuwd en hij werd naar de gevangenis gestuurd. Alle kinderen werden uit huis geplaatst. Ik reisde van het ene pleeggezin naar het andere tehuis, en overal moest ik gehoorzamen en braaf zijn. In het tehuis werden we allemaal kaalgeschoren, vreselijk.'

‘Moeder Mathil' bleef mij bezoeken. Ten slotte ben ik bij hen gaan wonen. Vader Vercauteren, ook zo'n schat van een mens, zei dat “waar drie monden kunnen eten, er nog wel eentje bij kan”. Vijf jaar ben ik er gebleven. Ik ben ze daar nog altijd dankbaar voor. Maar ik kijk er toch heel anders tegenaan dan Yuki, die van jongs af bij hen is opgegroeid. Yuki was het eerste halfbloedje in het dorp. O, wat waren ze trots op haar! In hun ogen kon ze nooit iets fout doen. Terwijl ik mij vaak slecht begrepen voelde. Het pijnlijkste vond ik dat ze haar hebben geadopteerd zodra ze konden, en mij niet. Oké, ik was al bijna 18 jaar, maar ik voelde me toch enorm gekwetst.'

‘Yuki's echte mama kwam haar zoeken. Ik wilde mijn eigen mama in Rwanda ook graag terugzien. Ik heb nog brieven naar haar geschreven en kreeg er ook terug: mijn mama zette haar duimafdruk onder de tekst die een ander schreef. Het is altijd mijn droom geweest om naar Kigali te gaan en haar op te zoeken, maar ik mocht niet van mijn ex. Ik zei het al: ik ben veel te braaf geweest. Als het je niet aanstaat, zei hij vaak, dan ga je maar terug tussen de bananenbomen wonen!'

‘Het heeft mij jaren gekost voor ik de kracht vond om bij hem weg te gaan. Ik moest van nul af opnieuw beginnen. Bij een bekende ontwerper ben ik opgeklommen tot verantwoordelijke voor de productie. Een heel mooie baan, en de baas wilde mij niet kwijt. Maar vijf jaar geleden kreeg ik kanker. Ik denk dat ik die ziekte heb gekregen doordat ik in mijn leven zoveel heb opgekropt. Nu probeer ik het anders te doen.'

‘In mijn handtas draag ik altijd een klein fotootje van onze moeder in Rwanda mee. Ik heb geen herinneringen aan haar. Ik zie haar als mijn engelbewaarder, die ervoor zorgt dat ik me er altijd weer doorheen sla. Zij is nu eigenlijk meer in mijn gedachten dan vader, die ik toch heel graag gezien heb. Toen we uit Kigali vertrokken, stonden er drie zwarte vrouwen bij het huis om afscheid van ons te nemen. Ik vraag me af of dat onze drie moeders waren. Het kunnen ook drie huisbedienden zijn geweest. Net als Henri heb ik het gevoeld toen ze gestorven is. Zoals een hond die huilt als er op kilometers afstand iets met zijn baasje gebeurt. Zo'n pijn voelde ik in mijn borst.'

3. Luc

Luc Van Damme (56), zoon van Florent Van Damme en Melanie.

Luc is de derde in de rij, kind van dezelfde ouders als Henri en Lucy. Maar niet zo graag gezien door zijn vader, en die gevoelens zijn wederzijds. Luc neemt niet het woord ‘vader' in de mond, maar noemt hem consequent ‘Van Damme'. Ook omdat hij zijn pleeggezin, de familie Lenoir, als zijn meest intieme familie beschouwt. Luc groeide op aan de andere kant van de taalgrens. Hij is de enige die ooit is teruggekeerd en in Kigali hun moeder heeft ontmoet.

‘Van Damme is altijd heel hard met mij geweest. Mijn herinneringen aan die tijd zijn ronduit dramatisch. Ik ben nu nog altijd bang voor slangen. Omdat hij mij als kleine uk boven een grote put hield waarin een python lag. “Lucien”, zei hij, “ik ga u loslaten.” Of ik moest 's avonds in het donker buiten blijven zitten, terwijl er krokodillen in de buurt waren. Mijn herinnering aan het “weeshuis” in Save zijn gemengd: ik werd er vaak streng gestraft omdat ik nog in bed plaste. Was dat de reden waarom Van Damme mij niet graag zag? Ik heb ook horen zeggen dat hij ervan overtuigd was dat hij mijn vader niet was. Heeft hij moeder daarom weggestuurd? Wat er ook van zij, toen ik als volwassene terug in Kigali kwam, werd ik door zijn laatste huisbediende meteen herkend als een “Van Damme”. Ze dachten zelfs dat ik Henri was. We moeten toch wel een paar genen delen, zou je denken.'

‘In Melsbroek werden we gescheiden, maar ik ervoer dat niet als een schok. Er was heel veel lawaai in de aankomsthal, heel veel volk. Ik was in de wolken om al die vliegtuigen te zien, en zoveel auto's! Ik ging mee met de familie Lenoir en het voelde alsof ik op vakantie ging. Ik wist niet dat het om te blijven was. Ik wist ook niet dat het zes jaar zou duren voor ik de anderen terug zou zien.'

‘De Lenoirs hadden twee eigen kinderen, die mij echt als hun broer hebben aanvaard. Dat is uitzonderlijk. Vader was een militair en nogal streng. Maar ik was per slot een kleine wilde, die het moeilijk had met discipline. Ze leerden me netjes schrijven, beleefd spreken, ja, er was werk aan mij! Door het beroep van vader Lenoir zijn we ook dikwijls verhuisd, wat voor een adoptiekind niet evident was: iedere keer weer van school en van vrienden veranderen, telkens opnieuw de blik van de andere weerstaan. Je zag ze denken: kijk, een neger! Het heeft me sterk gemaakt.'

‘Op school ging het met ups en downs, en op mijn 16de wilde ik er de brui aan geven. Mijn vader heeft toen eens goed met mij gepraat, van man tot man. Daar ben ik nu blij om. Als onderwijzer krijg ik respect, in een samenleving die toch kritisch staat tegenover al wie anders is. Je moet altijd goed zijn, als métisse.'

‘In 1972 kwam er een brief toe voor mijn ouders. Tiens, zeiden ze, je broer Henri gaat trouwen en hij nodigt iedereen uit. Hij vraagt of jij getuige wilt zijn. Voor mij was dat een schok! Ik had al lang niet meer aan hen gedacht. De brief was bovendien in het Nederlands, en dat verstond ik niet. Mijn ouders zeiden: oké, we gaan. Om eerlijk te zijn, vond ik het jammer dat ze meegingen. Hoe kon ik mijn genegenheid uitdrukken in hun aanwezigheid? Ik was dus wat geremd, die eerste keer. Plus het probleem van de taal: terrible, er was zoveel te zeggen en we vonden er de woorden niet voor! Daarna heeft het weer járen geduurd voor we elkaar terugzagen.'

‘In 1978 ben ik met Claire, die nu mijn vrouw is, naar Kigali getrokken om er onderwijzer te worden in de Belgische school. Ik heb er ons vroegere huis bezocht, waar de laatste vrouw van Van Damme nog woonde. Ze gaf me enkele fotootjes van vroeger. De “tamtam” verspreidde het nieuws en op een dag stonden drie mensen bij mij aan de deur. Twee mannen vroegen: C'est vous, Van Damme? Toen ik oui zei, viel de vrouw mij om de hals. Ze was klein en elegant, ze was mijn moeder en we spraken elkaars taal niet.'

‘We hebben elkaar meerdere keren ontmoet. Ze gaf me twee speren cadeau en ook een keer twee kippen. Als ze bij ons kwam eten, deed ze alsof ze thuis was. Na het eten liet ze een flinke boer. Ze wilde dat ik een huis voor haar kocht. Ik, met mijn Europese mentaliteit, had het daar erg moeilijk mee. Ik heb ook de moeder en halfzus van Berrie ontmoet, die mij kwamen vragen hoe het met hem ging. Maar ik had Berrie in België maar één keer teruggezien. Feit is dat al die moeders die hun kinderen moesten afstaan, in shock achtergebleven waren. Men zegt dat er tientallen vrouwen op de heuvels rond Kigali stonden te kijken toen ons vliegtuig opsteeg. Dat is een grote wonde geweest voor die hele gemeenschap.'

‘Na negen jaar zijn Claire en ik teruggekeerd. Ik ben gelukkig hier, met mijn vrouw en kinderen, maar de warmte van Afrika mis ik nog altijd. On est bien ici, maar op het eerste gezicht blijven we vreemden. Hier niet blank, daar niet zwart, eigenlijk nergens thuis. Ik heb veel respect voor vader Lenoir, omdat ik veel aan hem te danken heb. Maar ik heb er zelf niet om gevraagd om geadopteerd te worden. Moet je dankbaar zijn voor iets dat je zelf niet gekozen hebt?'

4. Berrie

Berrie Jacobs (52),geboren als zoon van Florent Van Damme en Philomène. Geadopteerd door de familie Jacobs uit Dilbeek.

Een zuster van Save laat per brief van 11 juni 1960 aan Berries adoptieouders weten: ‘Zoals u op zijn papieren ziet, is de jongen herkend (sic) door zijn vader en dit op 't laatste nipken. De kleine leefde tot voor een maand bij zijn moeder, 't is zo dat hij niet veel afwist van proper zijn. Ik zou hem graag nog een paar maanden hier houden om hem verder te beschaven, maar het vliegtuig vertrekt wedereens op het onverwacht.' En ook dat het ‘een heel lief baasken' is.

‘Toen ik naar België kwam, heette ik nog Florent Van Damme. Ik had blijkbaar zijn naam gekregen toen hij mij erkende. Volgens mij hebben de zusters in Save mij de naam Bernard gegeven. Misschien omdat mijn moeder mij zo noemde? Uit de korte briefwisseling die er tussen mijn adoptieouders en mijn vader is geweest, blijkt dat hij daar even van opkeek. Hij schrijft: “Ik wist niet dat de kleine nu Bernard heette, maar voor mij is dat goed.” In het eerste studiejaar werden alle namen afgeroepen en ik reageerde niet toen ‘Florent Van Damme' aan de beurt was. Dat ben jij, zeiden ze. Wat een schok! Officieel is mijn naam maar veranderd door de adoptie, na de dood van Van Damme, in 1971.'

‘Ik weet nog dat ik thuiskwam en dat moeder zei dat er iets met mijn vader was gebeurd: “Hij is dood.” Ik begreep het niet: ik had mijn adoptievader net zien wegrijden. “Je andere vader”, zei ze. Ik haalde mijn schouders op. Mij kon het niets schelen. Ik had geen enkele herinnering aan hem. De zuster en mijn adoptieouders hadden alleen maar slechte dingen over hem verteld. Ik mocht dankbaar zijn dat ik ontkomen was aan een ellendig leven bij zo'n vader!'

‘Als ik naar Henri en Lucy luister, krijg ik toch een heel ander beeld. En dan Luc zijn ervaringen: het is zo tegenstrijdig allemaal. Ze zeiden dat hij naar ons niet meer zou omzien, omdat hij al zo oud was, maar uit zijn brieven spreekt toch weer een ander verhaal. Daar vraagt hij aldoor naar ons. En het feit dat hij altijd met jonge meisjes aanpapte: hij was al 66 toen hij Yuki heeft verwekt bij een meisje van 15. Wie koopt er nu een meisje voor een koe? Die man had de Eerste Wereldoorlog nog meegemaakt en had blijkbaar een heel ander wereldbeeld dan wij nu. Ik vind het bijna surrealistisch.'

‘Het grote verschil met de oudste drie is dat ik totaal geen herinneringen heb. Ik heb geen geschiedenis, en voel me dus niet verscheurd tussen culturen of continenten. Ik voel niet het verdriet dat Henri en Lucy hebben, en Luc toch ook. Het is misschien daarom dat ik mij het meest verwant voel met Yuki, die als baby naar België is gekomen. We bellen elkaar vaak. Sommigen van de andere Van Dammes had ik voor deze reportage al jaren niet meer gezien of gehoord. We zeggen elke keer dat we meer moeite gaan doen, en als we elkaar zien, dan klikt het ook meteen. Maar daarom doen we het nog niet.'

‘Als ik aan mijn familie denk, dan in de eerste plaats aan de Jacobsen, aan mijn broer Peter en mijn zus Maryvonne, met wie ik ben opgegroeid. Wij delen een hele jeugd in een gezin dat niet op natuurlijke wijze tot stand is gekomen, en dat daar toch een beetje de sporen van droeg. Van ons vijven ben ik ook degene die het minst weet over zijn geboortemoeder. Ik weet dat ze Philomène heette en verder helemaal niets. Wie was ze, wat dacht ze? Ik heb toch bijna twee jaar met haar geleefd. Als ik een gemis voel, dan heeft het daarmee te maken.'

5. Yuki

Yuki (50), dochter van Florent Van Damme en Séverine, geadopteerd door de familie Vercauteren uit Kruibeke.

Yuki was te jong om in juni 1960 mee te komen met het vliegtuig vol métissenkinderen. Haar vader slaagde erin om haar in september mee te sturen op een lijnvlucht naar Brussel. Ze was amper een half jaar oud. Van alle vijf heeft Yuki het meest vrede met haar adoptiegeschiedenis.

‘Ik herinner me nog de dag dat Lucy bij ons kwam wonen. Ik was vier of vijf, en er lag een dik pak sneeuw. Het was kort voor haar verjaardag: in december werd zij dertien. Later kwam Henri er ook nog bij. Als Berrie zijn communie vierde, gingen wij daar naartoe en hij kwam ook naar die van mij. Ik heb altijd geweten dat ik nog broers en een zus had, ook al woonden ze niet altijd, en niet allemaal, bij mij. Ik voel me niet verscheurd tussen een verleden in Afrika en een leven hier. Ik heb alleen dat laatste. Ik ben intussen ook heel blij dat ik Afrikaanse roots heb. Maar ik geloof niet dat je bij je eigen ouders moet opgroeien om gelukkig te worden. Het belangrijkste is dat je opgroeit bij mensen die van je houden.'

‘De band met mijn adoptiemoeder was niet perfect, maar ik heb me altijd geliefd gevoeld. Ik was meer een vaderskindje en dat heeft niets te maken met geadopteerd zijn. Mijn zus Lucy beantwoordde veel beter aan het beeld van de ideale dochter. Ik weet dat zij er anders tegenaan kijkt, maar ik heb altijd het gevoel gehad dat ons moeke en Lucy heel close waren.'

‘Mijn grote geluk is dat ik mijn verhaal ken. Dat ik het altijd heb gekend. Voor zover ik begrijp, heeft mijn geboortemoeder mij altijd gezocht, van toen ik klein was. Mijn adoptieouders vreesden zelfs dat ze mij zou komen halen. Uiteindelijk heeft ze tot mijn 18de verjaardag gewacht om contact te zoeken.'

‘Een jaar of vier, vijf later ben ik mijn “mama Congo” in Frankrijk gaan opzoeken. Die eerste ontmoeting was veel emotioneler voor haar dan voor mij. Ik kon alleen nuchter denken: is ze dat nu? Voor het eerst herkende ik iets van mezelf, maar toch vooral in die ene kinderfoto die in haar woonkamer tegen de muur hing: dat leek wel een foto van mij! Het bleek een van haar andere kinderen te zijn. Ze had hun niet verteld wie ik was. Annie, mijn oudste halfzus die toen 14 was, heeft achteraf gezegd: Tiens, maman, on dirait que Yuki est quelqu'un de la famille! Met Annie heb ik nog altijd contact en ook met mijn jongste halfzus Anne-Claire. We bellen of mailen elkaar wekelijks. Grappig: Annie heeft in Kigali nog les gekregen van Luc. Mijn zus heeft dus les gekregen van mijn broer, en toch zijn ze geen familie van elkaar.'

‘Officieel ben ik geen familie van de Van Dammes of van Berrie, en ook niet van mijn halfzussen aan moederskant. Ik ben een Vercauteren, en ik voel me ook zo. Maar als ik dood zou vallen, en de overheid wil mijn familie waarschuwen, bij wie komen ze dan uit? Ik heb in werkelijkheid een veel grotere familie dan volgens de officiële versie. De zoon van Annie bijvoorbeeld, die nu in Togo woont, weet niet beter dan dat ik zijn tante ben, zijn tata. Hij komt elk jaar naar Antwerpen. Voor mij staat hij op hetzelfde niveau als de kinderen van mijn familie in België.'

‘Mijn “mama Congo” heb ik de jongste jaren niet meer teruggezien. Ik heb daar nu niet meer zo'n behoefte aan. Zij is natuurlijk erg getraumatiseerd door wat mijn echte vader haar heeft aangedaan. Ze was nog maar vijftien toen hij haar zwanger maakte en vervolgens pakte hij ook nog haar kind af! Ze is nog een keer naar Antwerpen gekomen om ons alle vijf te zien. Wat ze over onze vader vertelde, was hard. Sommigen van ons vonden dat bijna ondraaglijk. En weet je, het is ook ons verhaal niet meer. Wij hebben hier nu elk ons eigen leven.'

Lees het interview met mama Congo volgende week woensdag in de  Standaard van 16 Juni.

 

Oliva's biecht - De Standaarrd 21/08/1958

Nu zal ik u vertellen van Oliva het Mulattenmeisje uit Save, dat geen vader en geen moeder kent. Als klein stumpe was ze naar Save gebracht, mager en ellendig, door haar moeder zelfd die van haar niet meer wilde hebben toen Oliva's vader haar verlaten had.  (...) Ze groeide op als een mooi meisje met gitzwart haar en donkere ogen, die zo schoon konden vlammen en die spraken van levenswil en levensvreugde.

boniface1.jpg

Tot haar 14 jaar was Oliva onze trots en onze vreugde, vertelt Moeder Lutgard. Zij had een goede kop en studeerde vlijtig. Maar naarmate ze ouder werd en 't volle leven beter begon te begrijpen besefte ze ook beter haaar toestand. Wij stuurden haar naar een school voor huishoudkundige monitrice en zij behaalde schitterend haar diploma. Zij is nu 19 jaar en geeft les in Astrida. Zij is opengebloeid als een mooie jonge vrouw met een charme, die iedereen naar haar doet kijken.

Onlangs is zij naar Save komen lopen, vertelt Moeder Ludgard, en ik toen ze mij zag viel ze snikkend rond mijn hals: "Ma mère, ma Mère, sauvez-moi"

"Kindje wat is er? Is er iets gebeurd"

Alleen een gesnik was haar antwoord. Ik heb ze laten uithuilen met haar hoofd op mijn schouder en ik heb zacht haar haar zwarte haren gestreeld en ik kon 't niet anderss anders uitdrukken dan "klein, klein meisje" in 't Nederlands.

vervolg komt later....